St. Joris

Is het u ook opgevallen dat we al sinds december in de kou zitten. Aan het begin van de winter nestelde zich een hogedrukgebied boven de noordelijke Atlantische Oceaan en sindsdien wordt er met korte onderbrekingen poollucht over ons land geblazen. Soms komt er een mooie dag tussendoor maar dan herstelt het hogedrukgebied zich weer en komt er een nieuwe koudegolf over ons heen. Ik weet niet of het aan de klimaatverandering ligt, aan IJslandse vulkanen of dat het gewoon toeval is maar tot ver in het voorjaar is het guur geweest. Je zou haast zeggen dat het tegen wil en dank zomer aan het worden is.

De kredietcrisis is al net zo hardnekkig. Zodra je denkt dat je het ergste hebt gehad manifesteert die zich weer in alle hevigheid. Een veelkoppig monster dat eventjes indut om daarna met hernieuwde kracht en in nog grotere omvang terug te keren. De bankencrisis is nauwelijks bezworen of we krijgen de schuldencrisis waarbij complete landen dreigen in te storten. De beurzen gaan als jojo’s op en neer en we rollen van dieptepunt naar de dieptepunt. Griekenland is voorlopig geholpen maar andere landen zitten eveneens in de gevarenzone. De bedragen waar het om gaat worden onvoorstelbaar groot. Europa en het Internationale Monetaire Fonds hebben een garantiefond ingesteld van 720 miljard euro. Dat loopt al aardig richting de biljoen euro. Een bedrag met 12 nullen. Nederland staat garant voor 26 miljard. Om u een idee te geven. Dat zijn honderdduizend huizen van 260.000 euro per stuk. Een complete stad waar honderdduizend gezinnen riant kunnen wonen. Daarnaast gaat de Europese Centrale Bank schulden van landen opkopen. Dat betekent in feite dat de bank de geldpers aanzet waardoor de kans op inflatie, waardevermindering van de euro, sterk toeneemt.

Naast die garantstelling heeft Nederland al 5 miljard euro aan Griekenland geleend, een dikke 300 euro per Nederlander. Baby’s en grijsaards inbegrepen. Minister van financiën De Jager doet er nogal optimistisch over. Hij heeft het zelfs over winst. Ik vraag me in gerede af of we ooit nog één cent van die Griekse lening terugzien. De sociale onrust in Griekenland groeit, in de straten van Athene zijn de eerste doden al gevallen. Ik betwijfel dan ook sterk of Griekenland in staat is orde op zaken te stellen.

In Europa schudden we al jaren ons hoofd over die stomme Amerikanen. Die hadden in tientallen jaren een gigantische schuldenberg opgebouwd. Dat moest wel een keer fout gaan. Het begint er nu op te lijken dat Europa zelf de klos is. Nog geen tien jaar na de invoering van de euro.

De controle op de euro en de begrotingsdiscipline van euro-landen is gebaseerd op het “blauwe ogen”-principe. Daar moeten we als de wiedeweerga vanaf. Dat euro-geklooi moeten we heel snel in de klauw krijgen anders zijn we niet alleen voor het weer maar ook voor onze welvaart aan de goden overgeleverd. En ik geloof niet in een St. Joris die de crisisdraak om zeep helpt. Want dat is een sprookje en, zoals u weet, sprookjes bestaan niet.

ευρώ

De euro. Het zag er allemaal zo mooi uit. Goed voor de handel en we konden in heel Europa met één munt betalen. Handig voor de vakantie. Maar we werden direct al belazerd bij de invoering van de nieuwe munt. Zoals jaren later ook werd toegegeven. We betaalden 2,20371 gulden voor één euro terwijl die in feite maar twee gulden waard was. Ons geld werd in één klap 10 procent minder waard. En we werden dubbel gepakt. Na het omprijzen bleek van veel artikelen vooral het
gulden-teken te zijn vervangen door €. De cijfers op de prijskaartjes bleven vaak nagenoeg gelijk. Vooral de horeca werd hierom berucht.

Maar daar bleef het niet bij. Om mee te mogen doen moeten landen voldoen aan een reeks toelatingseisen. Rond 2000 waarschuwden, vooral Noord-Europese, economen en centrale bankiers ervoor dat er niet lichtzinnig met die eisen mocht worden omgesprongen. Maar de politiekers hadden daar geen boodschap aan. Hoe meer zielen hoe meer vreugd. Zonder fatsoenlijk de boeken te controleren kon een land de euro invoeren. De Grieken zagen hun kans schoon. Met allerlei kunstgrepen verfraaiden zij de cijfers en met die dubbele boekhouding slopen zij de eurozone binnen. Toen bleek dat zij de kluit belazerd hadden was het te laat. Niemand die zich daar druk over leek te maken.

Nu krijgen we de rekening gepresenteerd. Weer zijn wij de klos. Griekenland kan niet meer aan zijn verplichtingen voldoen. De kans dat de Grieken hun leningen terugbetalen wordt geschat op 30% tot 50%. Maar we kunnen hen, hoezeer ze dat ook hebben verdiend, niet aan hun lot overlaten. Uit puur eigenbelang. Als Griekenland omvalt dan is het domino-day. In recordtempo zullen de economieën van andere zwakke euro-broeders instorten en vervolgens ook die van ons. Europese banken, waaronder ook Nederlandse, hebben alleen al bij Griekenland rond de 175 miljard euro aan leningen uitstaan. We kunnen wel ontzettend boos worden op de Grieken die de boel hebben bedonderd en op de banken die zo roekeloos leningen aan Griekenland hebben verstrekt maar we moeten ze helpen. Er zit niks anders op. Het is erop of eronder. Een kwestie van overleven.

En wat moet er na de redding van Griekenland gebeuren? We zullen daarover heel goed moeten nadenken. Griekenland, Portugal en Spanje kunnen we niet uit de euro zetten. Moeten we er dan zelf maar uitstappen? Eventueel samen met enkele andere landen een nieuwe munt invoeren of halen we de gulden terug? Net als Engeland en Zweden die hun eigen munt hebben gehouden.

Of moeten we juist de andere kant op? Verder op weg naar een sterk centraal Europees gezag. Ondanks alle nadelen. Is Europa in staat om met al haar culturele verschillen en veelheid aan talen toe te groeien naar één slagvaardige staat? Hoe houden we dan goede democratische waarden en sociale rechtvaardigheid in stand, hoe kunnen we voorkomen dat kleine landen als Nederland vervagen in zo’n superstaat?

Een ding is zeker. Wil Europa een rol van betekenis op het wereldtoneel blijven spelen en haar welvaartsniveau vasthouden dan zijn de Europeanen tot elkaar veroordeeld. Een gezamenlijke sterke Europese economie is in ons aller belang.

Mét of zónder euro.

De jaren ‘00 (1)

Weet u ’t nog? 2002, de euro? Ik reken nog regelmatig om naar guldens (euro’s x 2 + 10%) en verbaas me erover hoeveel duurder allerlei producten zijn geworden. Energie, verzekeringen, ’n pilsje, ’n pakje shag, kleding, schoenen. Je betaalt anno 2010 vaak al meer in euro’s dan destijds in guldens. En ik kan echt niet zeggen dat ik in 2009 net zoveel euro’s in mijn loonzakje krijg als er in 2002 aan guldens inzaten. Trouwens, we zijn in de aanloop naar die euro al te grazen genomen. Achteraf bleek de harde Nederlandse gulden 5% tot 10% te laag te zijn gewaardeerd. Dat konden we gelijk al inleveren. Maar goed, ik kan nog brood kopen dus laat ik niet teveel mopperen.

Waar ik me wel behoorlijk zorgen over maak is de beperkte invloed van de burger. Het europarlement heeft geen klap te vertellen en werkelijk belangrijke besluiten worden door de “grote” landen onderling en liefst achter gesloten deuren bekokstoofd. Als het zo uitkomt dan vertellen de Nederlandse bestuurders en politici ons dat ze er ook niks aan kunnen doen want Brussel heeft al voor ze beslist. De Nederlandse politiek maakt zich vooral druk als er weer eens een of andere pias nodig is voor een ceremonieel baantje. Zoals laatst toen er een “president” voor Europa werd gezocht. Dat moet dan wel iemand zijn met het profiel van een versleten autoband. Balkenende werd het net niet. Tja, dat komt ervan als je de bevolking vraagt of ze meer Europa willen. De tweede keer zag ie er maar vanaf. Te laat. Nu moet z’n profiel voor straf wat verder slijten.

Overigens vind ik dat we met Europa geen keus hebben. Na de val van het communisme dacht menigeen dat de wereldvrede was uitgebroken. Inmiddels blijkt het leven op deze planeet alleen maar complexer te zijn geworden. Grenzen vervagen en op dit moment zijn de grootste volksverhuizingen uit de geschiedenis aan de gang. Daarnaast strijden oude en nieuwe superstaten om de wereldmacht. Als wij onze cultuur, onze welvaart en misschien zelfs wel onze democratie willen behouden dan zal Europa sterker moeten worden. Met 500 miljoen burgers moet Europa zich kunnen handhaven. Onafhankelijk van de welwillendheid van China, Rusland, India, een islamitisch blok of de Verenigde Staten. Dat laatste land heeft al moeite genoeg om zelf overeind te blijven. Daar mogen we niet tot in lengte van dagen op blijven rekenen. Eerder andersom.

De Europese eenwording is een moeizaam proces. Maar onontkoombaar. Anders verdwijnen we in de marge van de geschiedenis en moeten we uiteindelijk leven van de kruimels die van tafel vallen. Mijn grootste zorg is de vraag hoe de democratische waarden vorm gaan krijgen. We zitten niet te wachten op voorschriften over de kromheid van augurken maar op meer zeggenschap voor de burger. Rechtstreekse verkiezingen van een echte president en een parlement met meer invloed. Sociaal rechtvaardig en met waarborgen voor de Nederlandse belangen en identiteit.

Wellicht te hoogdravend voor een stukjesschrijver in een lokaal krantje maar ik wou ’t toch even kwijt. De volgende keren meer over de jaren ‘00. Steeds iets dichter bij huis.

Prettig jaarwisseling!